GÜNASKAM - İslamiyet mi İraniyet mi

Bu mail adresi spam botlara karşı korumalıdır, görebilmek için Javascript açık olmalıdır

Aylıq Yazı

Uzun illərdir Azərbaycanlıların ürəklərində həbs olan səs May ayında elə gür çıxdı ki qulaqlarını pambıqla dolduran fars şovənizmi bu səsi minlərcə agac uzaqlarda belə eşitti. İsyan qarşısında tir tir titrəyən faşizm, olayı yüksək səslə öz aralarında danışmaqdan belə qorxurdu. Pıçıltılarla qulaqdan qulağa geçsə də, pıçıltılar belə qulaqları kar edəcək qədər yüksəlməyə başlamışdı. Bu səs əsirlərdir ”zülmə qarşı qiyam” diyən millətin təkrar ayaqlanmasının xəbərçisiydi.

May qiyami təkcə devlət gəzətində yayınlanan soycu düşüncənin ürünü olan karikator və yazıya qarşı deyil, pəhləvi rəjimi ilə başlayan və günümüzdə də dəvam edən şövənizm və soyculuğa da qarşı Azərbaycanlının güçlü cəvabi idi. Haqlı istəklərini daha da açıq şəkildə dilə gətirən millətin yenidən varoluş bağırtısı kimi idi. Bu qiyam sanki özgürlük yelini əsdirdi.

May olayları Azərbaycan milli qurtuluş hərəkətinin bəlki də ən somut göstərgəsidir və hətta bir dönüm noqtəsidir. Bu qiyamla bərbaər hərəkət Azərbaycanlılarıın evinə girmiş oldu, hamı özünü bu qiyamın bir parçası gördü. Yaşlı, gənç, qadın, kişi demədən şəhərlərin xiyavanlarını fəth edən Azərbaycanlılar milli hərkətin kitləsəlləşdiyini də ortaya qoydular.

Tək millət tək dövlət sevdasını illərdir qucaqlayan faşizmin əzbərini pozmuşdu bu hərəkət. Qiyamin əlyhinə birləşən muxalif və muhafəzəkar cəphələr, İranın içərisində və eşiyində qiyamın xəbərlərini baykot etməklə qalmayıb utanmadan Türkləri məhkum etdilər. Haqlı istəklərini dilə gətirdikləri onlarca insan vurularaq öldürüdü, bir çox insan yaralandı, və yüzlərcə insan rejim tərəfindən tutuldu ama heç bir şey olmamış kimi örtbas edilirdi. Ayrımcılığa dur diyən qiyami eşitməzdən gələsə də şovənizm ordusu, o günlərin səhnələrini beynindən siləbilmədi. Beyinlərinə qazılmış olan May ayı elə bir qorxu idi ki hər hansi kiçik bir göstəri artıq rejimin ayaqlarını titrədirdi.

Bu qiyamin dördüncü il dönümündə hələ də dəvam edən tutuqlamalarla bərabər artan güvənlik önəmləri mərkəzci zehniyətin bu ayın qiyamının yenidən yüksəlməsindən qorxur. May qiyami bir xatirə deyil bir isyan simgəsidir, mucadələ biçimidir.

GÜNASKAM olaraq May qiyaminin il dönümü gününə simgələnmiş 22 may gününün onurlu mucadələmizin yol göstəricisi olması diləyirik.

İslamiyet mi İraniyet mi

Gülden Tümer

Recep İzedî ise 'Azerbaycan Kimliği Hakkındaki 10 Yıllık Kargaşaya Bir Bakış' makalesinde Azerbaycan-İran ilişkilerini, Sovyetlerin müdahalesini, Azerilerin, İran Azerbaycan'ı ile Azerbaycan Cumhuriyeti'ni birleştirme hayallerini ve bu hayallere İran'ın tepkisini anlatıyor. Son olarak Nahid Kuhkişaf ve İhsan Huşmend Kürt eyaletlerinin de içinde bulunduğu geri kalmış eyaletlerde uygulanan kalkınma programları hakkında geniş bilgi veriyor.

'İran / Ulusal Kimlik İnşası', İran kimliğini, bu kimliği oluşturan etmenleri özellikle de İslamiyet ile İraniyet'in (İranlılık) birbiriyle ilişkilerini irdeliyor. Hamid Ahmedî'nin editörlüğünde hazırlanan kitapta çok sayıda İranlı akademisyenin makalesi var .

Ortadoğu'nun en önemli güçlerinden biri olan İran, özellikle bölgeye dair tartışmalarda adını sıkça duyduğumuz ülkeler arasında. İran'daki en önemli tartışma başlıklarından biri ise kimlik meselesi. Bir yanda İslam Devrimi'nden sonra Şah Rıza Pehlevi'nin tek taraflı kimlik politikalarına cevap olarak güç kazanan din yanlısı politikalar, diğer yandan bölgede yeni kurulan devletlerin de etkisiyle güçlenen etnik hareketler, İran'da konuya ilişkin tartışmaları gün geçtikçe alevlendirdi. Hamid Ahmedî'nin editörlüğünde hazırlanan, İranlı kimi siyaset bilimcilerin ve sosyologların makaleleriyle zenginleşen 'İran / Ulusal Kimlik İnşası' adlı kitap, tarihten bugüne İran kimliği etrafındaki tartışmaları mercek altına alıyor.

KADİM İRAN VURGUSU NASIL KULLANILDI

Küre Yayınları'ndan çıkan kitapta Hamid Ahmedî'nin 'İran'da Din ve Milliyet: Dayanışma mı? Çekişme mi?' başlıklı makalesi yer alıyor. Ahmedî burada milliyetçilik ve İslamcılık düşünce akımlarının birbirinin karşısında yer almasının nedenlerini irdeliyor. Din ve milliyet daha doğru bir ifadeyle İslam ile milliyetçilik arasındaki ilişki modern Ortadoğu'nun siyasal düşüncesindeki en eski ve en temel tartışma konularından biri. İkisini uzlaştırmak, birini diğerine üstün kılmak ve birini kabul ederek diğerini reddetmek, konuyla ilgili gündeme getirilen görüşlerden bazıları. Kimileri meselenin uzun bir geçmişe sahip olduğunu ve izlerinin hicri ilk yüzyıllardan beri görülmekte olduğunu savunsa da meselenin bugünkü haliyle gündeme gelişi, Ortadoğu'da modern devletlerin meydana gelmesinden sonraki döneme ait. İslamiyet ile İraniyet (İranlılık) arasında karşıtlık bulunduğuna dair inanç da son 50 yılda gerçekleşen toplumsal ve siyasi gelişmelerin bir neticesi. İran'da İslamiyet öncesi döneme sahip çıkılmasının İran kimliği oluşumundaki katkılarına değinen yazar, İran tarihinin geçmişteki azametini vurgulayan Kadimcilik, Kadim İran algısı hakkında da bilgi veriyor. Yazar, 1960'lı yıllarda Kadim İran vurgusunun saltanat sistemini güçlendirecek şekilde nasıl kullanıldığını ve bunu yapan siyasal rejim tarafından İran kimliğinin dini boyutunun dikkate alınmamasının dinsel ve ulusalcı söylem arasındaki uçurumu nasıl derinleştirdiğini irdeliyor. Kitapta ayrıca 1979 yılında İslam Devrimi yapıldıktan sonra bu yaşananlara ters istikamette gerçekleşen olaylardan örnekler de var. Kitapta Hüseyin Beşiriyye, 'İran'da Siyasal İdeoloji ve Toplumsal Kimlik' başlıklı makalesinde, İranlı kimliğinin oluşma sürecini değil daha çok oluşturulma çabalarını irdeliyor. Kimlikler daima karışık, bileşik, değişken ve yenilenir halde, saf kimlikler ise çoğunlukla modern zamanlarda kitlesel ideolojiler tarafından ortaya atılan zihinsel kavramlar. İranlı kimliği tartışmalarını bu perspektifle ele alan yazar, daha sonra Pehlevi modernizmi söyleminin ya da ideolojisinin, ardından da İslam Cumhuriyeti'nin gelenekselci ve modernlik karşıtı ideolojisinin İran halkının kimliğini nasıl kendi tasavvurları doğrultusunda restore etmeye, tek tip ve tekdüze hale getirmeye çalıştığını anlatıyor.

ÜLKENİN KÜRTLERİ VE AZERİLERİ

Ahmed Eşref 'İran'da Ulusal ve Etnik Kimlik Krizi' başlıklı makalesinde İran kimliğinden ve bu kimliğin Sasaniler'den Meşrutiyet'e kadarki tarihi süreçte geçirdiği değişimden bahsediyor. Kitabın ikinci bölümünü ise alan incelemeleri oluşturuyor. Bu bölümde Kâve Beyat, Türklerin yayılmacı politikalarının bölgedeki yansımalarını değerlendiriyor. Recep İzedî ise 'Azerbaycan Kimliği Hakkındaki 10 Yıllık Kargaşaya Bir Bakış' makalesinde Azerbaycan-İran ilişkilerini, Sovyetlerin müdahalesini, Azerilerin, İran Azerbaycan'ı ile Azerbaycan Cumhuriyeti'ni birleştirme hayallerini ve bu hayallere İran'ın tepkisini anlatıyor. Son olarak Nahid Kuhkişaf ve İhsan Huşmend Kürt eyaletlerinin de içinde bulunduğu geri kalmış eyaletlerde uygulanan kalkınma programları hakkında geniş bilgi veriyor.

[ Geri ]