چه كسي به داد دومين درياچه شور جهان مي‌رسد؟

درياچه اروميه در خطر است؛ درياچه‌ای كه بعد از بحر الميت، شورترين درياچه جهان و از لحاظ وسعت بيستمين درياچه جهان است.

اين درياچه به دليل داشتن ارزش‌های اكولوژيك و منحصر به فرد، در سال ۱۳۴۶ بر اساس مصوبه شماره يك شورای عالی حفاظت محيط زيست كشور، به عنوان منطقه حفاظت شده و طبق مصوبه شماره ۶۳ شورای عالی در سال ۱۳۵۴به عنوان پارك ملی ارتقا يافته است.

همچنين در سال ۱۳۵۶ براساس مصوبات MAB (انسان و كره مسكون) به عنوان يكی از مناطق بين‌المللی ذخيره‌گاه‌های زيست كره در سطح جهان به ثبت رسيده است. غير از عناوين گفته شده اين درياچه با تمامی جزاير آن در سال ۱۳۵۴به عنوان يكی از تالاب‌های بين‌المللی در كنوانسيون رامسر ثبت و از طرف موسسه بين‌المللی تالاب‌ها به عنوان يكی از مهم‌ترين مناطق مهم پرندگان انتخاب شده است.

در اين درياچه در حال حاضر ۲۷ گونه پستاندار، ۲۱۲ گونه پرنده، ۴۱ گونه خزنده، ۷ گونه دوزيست و ۲۶ گونه ماهی زيست مي‌كند. درياچه اروميه دارای ۱۰۲ جزيره است كه همه آنها از سوی سازمان يونسكو به عنوان ذخيره‌گاه طبيعی جهان به ثبت رسيده است.

اما اين زيست‌بوم با تمام دار و ندارش رو به نابودی است؛ چرا كه به گفته مسوولان سازمان محيط زيست كاهش ميزان نزولات جوي، پايين بودن راندمان آبياری كشاورزی در حوضه آبريز درياچه اروميه و عدم تخصيص آب كافی برای تامين نياز بيولوژيكی رودخانه‌های منتهی به درياچه از عوامل تشديدكننده بحران و كويری شدن منطقه به شمار مي‌رود؛ به نحوی كه دلاور نجفي، معاون محيط طبيعی و تنوع زيستی سازمان حفاظت محيط زيست در گفت‌وگو با «ايسنا» از تبديل شدن ۱۵۰ هكتار از اراضی حاشيه‌ای اين درياچه به شوره‌زار خبر داد.

او با اشاره به اين كه متاسفانه درياچه اروميه هم‌اكنون بسياری از ويژگي‌های زيستی خود را از دست داده است، گفت: افزايش ميزان شوری آب درياچه اروميه و رسيدن آن به حد فوق اشباع (۳۴۰ گرم در ليتر)، مرگ و مير پرندگان در نتيجه رسوب نمك بر روی بال و پر و بدن آنها و نهايتا عدم قدرت جابه‌جايی و تغذيه، مختل شدن امور تردد شناورهای دريايی و عدم كارآيی اسكله‌های احداث شده در سواحل رشكان، گلمانخانه و جزاير اشك و كبودان، پديدار شدن زمين‌های شوره زار به ميزان حداقل ۱۵۰هزار هكتار خصوصا در نواحی پست اطراف درياچه و سواحل جزاير، چسبيده شدن جزاير نه‌گانه پارك ملی (محل زادآوری گونه‌های مهم پرندگان مهاجر) به سواحل جنوبی درياچه (پديدار شدن ارتباط خشكی جزاير فوق با سواحل)، كاهش جمعيت و عدم زادآوری پرندگان مهم ساكن درياچه (پليكان سفيد و فلامينگو)، كاهش مهاجرت پرندگان به زيستگاه پارك ملی درياچه اروميه، كاهش شديد توليد سيست آرتميا در درياچه و بلوری شدن نمك و تشكيل لايه‌های ضخيم نمكی در كف و بستر درياچه مهمترين مشكلات كنونی اين درياچه است.

وی افزود: از سال آبی ۷۵ – ۷۴ تا كنون رقم‌های ارتفاعی سطح تراز آب درياچه اروميه سير نزولی پيدا كرده و در طول ۱۳ سال بيش از ۶ متر كاهش داشته است كه نياز به يك عزم ملی و منطقه‌ای برای نجات اين اكوسيستم با ارزش و بحران‌زده است.

معاون محيط طبيعی و تنوع زيستی سازمان حفاظت محيط‌زيست در خصوص ضروري‌ترين اقدامات برای بهبود وضعيت زيست‌بوم پارك ملی درياچه اروميه گفت: در اين راستا تغيير الگوی كشت و اصلاح مديريت زراعی در جهت افزايش بازده مصرف آب كشاورزی و استفاده از آبياری تحت فشار در اراضی كشاورزی حوضه آبريز، تخصيص حق‌آبه طبيعی پارك ملی درياچه اروميه (تامين نياز بيولوژيك) توسط وزارت نيرو، تجديدنظر در طرح‌های توسعه منابع آب و عدم احداث سازه‌های آبی جديد با توجه به بحران درياچه، انجام مطالعات لازم به منظور انتقال آب از ساير حوضه‌ها به حوضه آبريز درياچه اروميه به خصوص از رودخانه‌های زاب و ارس و اجرايی كردن مديريت يكپارچه حوضه آبريز درياچه اروميه (متشكل از دستگاه‌های اثرگذار بر درياچه در سه استان آذربايجان غربي، آذربايجان شرقی و كردستان) ضروری است.

وی با اشاره به اين كه بر اساس قانون اراضی احداث شده ساحلي، عرض حريم درياچه اروميه ۶۰ متر از آخرين نقطه پيشرفتگی آب در سال ۱۳۵۴ تعيين شده است، افزود: بر اين اساس در آن سال ارتفاع آب درياچه برابر با ۱۰/۱۲۷۷ متر از سطح آب‌های آزاد بوده است كه با توجه به آمار نوسانات سطح آب درياچه اروميه مشخص مي‌شود كه سطح آب درياچه از سال آبی ۴۶-۴۵ حداقل سطح درياچه با تراز ۴۷/۱۲۷۳ متر شروع و با يك روند افزايشی تا سال آبی ۷۴-۷۳ با رقم‌های ۵/۱۲۷۷ ادامه يافته است. بعد از آن در سال ۷۵-۷۴ ارتفاع آب درياچه به بالاترين سطح خود يعنی ۲۰/۱۲۷۸ رسيد، اما از سال ۷۷ به بعد، پديده خشكسالی در كشور به وقوع پيوست كه به همراه ساير عوامل تاثيرگذار ديگر، سطح تراز آب درياچه اروميه به شدت تنزل پيدا كرد؛ به طوری كه در طول سيزده سال گذشته تراز آب به ۰۰/۱۲۷۲ متر يعنی حدود ۲۰/۶ متر كاهش يافت كه درياچه را با يك بحران زيست‌محيطی مواجه كرده است.

وی با اشاره به ضرورت تدوين و اجرای برنامه آمايش سرزمين در حوضه آبريز پارك ملی درياچه اروميه افزود: اجرای مصوبه كميته ارزيابی اثرات زيست محيطی پروژه ميانگذر جاده شهيد كلانتری توسط وزارت راه و ترابری در اسرع وقت، اجرای طرح‌های آبخيزداری در حوضه آبريز درياچه اروميه به منظور جلوگيری از فرسايش خاك و ممانعت از رسوبگذاری در درياچه، تدوين طرح جامع گردشگری طبيعی (اكوتوريسم) با توجه به پتانسيل‌های بالقوه پارك ملی و تدوين طرح جامع مديريت پارك ملی درياچه اروميه بر اساس استانداردهای اتحاديه جهانی حفاظت ضروری است.

نجفی با اشاره به پيشنهاد ارائه شده به برنامه عمران ملل متحد UNDP در خصوص درياچه اروميه گفت: بر اين اساس ۲۰۰هزار دلار برای اجرای طرح‌های آزمايشی چون تنوير افكار عمومی در يكی دو سايت پارك ملی درياچه اروميه و بهينه‌سازی و افزايش راندمان آب كشاورزی اختصاص يافته است.

وی تاكيد كرد: برنامه عملی برای بهبود وضعيت پارك ملی درياچه اروميه تهيه شده كه به‌زودی به امضای رييس سازمان حفاظت محيط زيست و وزرای نيرو و جهاد كشاورزی مي‌رسد. بيوک رييسي، مديرکل محيط زيست آذربايجان شرقی نيز در خصوص وضعيت درياچه اروميه گفت: شوره‌زار شدن حجم وسيعی از زمين‌های حاشيه‌ای اين درياچه مي‌تواند زنگ خطری در زمينه کويری شدن منطقه باشد که شور شدن خاک، خشکيدن قنوات و ازبين رفتن کشت و رزع در منطقه از جمله اين آثار تخريبی آن است.

وی با تاکيد بر ضرورت توجه جدی مسوولان ملی به اين امر خاطرنشان كرد: در صورت بي‌توجهی به اين موضوع، درياچه اروميه به سرعت از بين رفته و در آينده هيچ اثری از اين تالاب بين‌المللی وجود نخواهد داشت

منبع: ایران گلوبال